Kinderkerk Studentenkerk Nijmegen!Kinderkerk

Studentenkerk
Nijmegen
Terug naar nulniveauKinderkerk
 
Menu 'Uitgaven' leeg
Publicaties:
 
Artikelen:
- Ingeschreven 1996
- Inzet 2002 
- Vieren 2004-1 
- Vieren 2004-2 
- Vieren 2004-3 
- Vieren 2004-4 
- Vieren 2005-2 
- Vieren 2005-4 
 
Eigen uitgaven:
- De tweede lezing
- De goede vis 
- Alle partituren 
 
Notities:
- Beleidsnotitie 1992
- 1e communie 1999
- " Tafelfeest 2001
 
Zoek in Kinderkerk
afstandsbalkje

We zijn maar begonnen -

twaalf jaar Kinderkerk in de Nijmeegse Studentenkerk

Artikel voor Inzet, 31e jaargang nummer 4

U treft hieronder de hoofdtekst van het artikel aan. De meeste kaders en margeteksten in Inzet verwijzen naar pagina's op deze site. Hier zijn ze vervangen door aanklikbare verwijzingen; extra verwijzingen zijn toegevoegd.
 
Inzet is een  tijdschrift 'voor wie werkt aan liturgie'. De afleveringen van 2002 hebben als thema 'van toeschouwer tot deelnemer'. Aflevering 4 gaat over Vieringen met kinderen. Inzet wordt uitgegeven door de Werkgroep voor Liturgie Heeswijk van de Abdij van Berne

We zijn maar begonnen -
twaalf jaar Kinderkerk in de Nijmeegse Studentenkerk 

Twaalf jaar geleden zaten we bij elkaar, een groepje studentenkerkgangers, bijna allemaal ouders van jonge kinderen. Kunnen we niet iets doen voor de kinderen die de crŤche ontgroeid zijn? Die horen er toch ook bij?

We zijn maar begonnen; schoorvoetend eerst, geleidelijkaan systematischer. In die twaalf jaar hebben we heel wat bedacht, opgezet, geschreven, gedaan, gevierd, beleefd, bepleit. We hebben veel ruimte, omdat in een studentenkerk nu eenmaal veel mogelijk is. Maar dat maakt het ook moeilijk: de kerkgangers hebben niet voor niets hun meer traditionele katholieke of protestante kerk verlaten om naar een oecumenische universiteitskerk te komen. Daardoor is niets vanzelfsprekend en worden er veel vraagtekens geplaatst. En zo'n oecumenische gemeenschap koestert haar eenmaal ontstane liturgie; daar kan een Kinderkerk niet makkelijk aan tornen.

Hoe vieren we dan Kinderkerk? In de loop van de jaren hebben we dat op verschillende manieren gedaan. Dit artikel bespeekt er enkele, met de voors en tegens die we al doende ontdekt hebben – en die ongetwijfeld voor andere kerkgemeenschappen anders zullen zijn. Ter illustratie zijn een tekst en een lied van zo'n viering opgenomen, en een paar tekeningen van de Internetsite van de Kinderkerk.

afstandsblokje
afstandsbalkje
Op http://www.kun.nl/kinderkerk  kunt u vrijwel alle teksten en liederen bekijken die voor de Kinderkerk geschreven zijn. Voor gebruik in uw eigen kerk kunt u ze downloaden. Ook treft u er de on-line versie van dit artikel aan, met aanklikbare voorbeelden en uitweidingen.
 
De Studentenkerk vindt u op http://www.kun.nl/studentenkerk 
 
 

Kindernevendienst en kinderwoorddienst

Het moet gezegd worden: kinderen voelen zich helemaal niet aangesproken in gewone studentenkerkvieringen. Dat is heel begrijpelijk, want kinderen wůrden er ook niet aangesproken. De gelezen en gezongen teksten richten zich op volwassenen met een academische instelling, en de sereniteit van de diensten verdraagt geen rumoer. Aandacht voor kinderen is binnen deze vieringen niet te verwezenlijken zonder de viering zelf van karakter te laten veranderen, en dat wil de gemeenschap in het algemeen niet.

Een oplossing hiervoor vinden we in allereerst in de kindernevendiensten, die als het ware de ruggengraat van het Kinderkerkwerk vormen. Deze duren een vol uur, beginnen met een ceremonieel welkom, dan het lezen van een kinderbijbelverhaal, soms met spiegelverhaal, dan een gesprek, gevolgd door een verwerkingsactiviteit. Voor het gesprek delen we de groep vaak op in 'jongeren' (4-7 jaar) en 'ouderen' (8-11). Ten slotte halen de ouders de kinderen op om te zien wat ze gedaan hebben en doorgaans wordt er nog gezamenlijk koffie en sap gedronken in de kerkruimte.

In de loop der jaren is ettelijke malen geprobeerd de kinderen meer bij de 'gewone' vieringen te betrekken door alleen het eerste half uur met de kinderen apart te vieren en hen na de preek met hun ouders mee te laten doen. Veelal wordt deze vorm een 'kinderwoorddienst' genoemd. Met deze kinderen in deze kerk gaat dat niet goed: de kinderen willen het niet en de volwassenen hebben zo hun twijfels. Maar als we de kinderen een eigen bijdrage laten leveren en de viering daar goed op inrichten lukt het wel; dit is wat we 'de tweede lezing' noemen.

afstandsblokje
afstandsbalkje
De Kinderkerk was aanvankelijk 'experimenteel' omdat er een moeilijke doelgroependiscussie in de Studentenkerk liep. De beleidsnotitie uit 1992 geeft wat achtergronden.
Sjaloom, Salem, Saluu!
 'Waarvoor komen jullie' is een verhaal  om in een kindernevendienst te lezen en te bespreken. Zo ook 'Het regent kip', naar Exodus 16, met het spiegelverhaal 'Stomme blaadjes!'.

De tweede lezing

Van begin af aan zijn we bevreesd geweest voor een kinderkerk die slechts een voorziening zou zijn voor ouders, analoog aan creche of parkeerplaats. Die kinderen horen er net zo goed bij als de volwassenen, en daarom is het essentieel om samen te vieren, ook al is het maar een paar maal per jaar. Daartoe zoeken we naar aanleidingen en mogelijkheden om de ouderen en de kinderen bij elkaar te brengen. Dat leidt er dan toe dat de kinderen in een (daardoor wat minder) gewone viering iets doen, liefst in wisselwerking met de volwassenen. Het werkt aan twee kanten. Voor de kinderen is het heel wat om zelf een serieuze bijdrage te kunnen leveren; voor de volwassenen kan de andere kijk op de dingen heel zinvol zijn.

We werken graag met muziek, omdat dat in de Studentenkerk erg goed gaat. Veel Kinderkerkkinderen kunnen goed zingen en ook kleuters zingen graag mee. Als je de partituur een week van te voren opstuurt, leert de helft het liedje thuis al uit het hoofd. Menig volwassen kerkganger zingt nieuwe muziek zo van het blad. Daardoor kan een lied een dialoog zijn tussen kinderen en volwassenen, wat een heel bijzonder effect geeft. Dit wordt nog sterker als de rollen verschillen; bijvoorbeeld in het tafelgebed 'Zoveel vragen' stellen de kinderen de vragen en proberen de ouderen de antwoorden te geven, of in 'Als de zon!' zijn de ouderen het bange volk en de kinderen de rauwe Simson.

* Soms beperkt zo'n 'tweede lezing' zich tot het gezamenlijk zingen van een lied, zoals het Zonnelied van Franciscus, soms ook combineren we het met een extra lezing en met toneelspel of een soort processie. Elk jaar wordt met Palmpasen de intocht van de kinderen gespeeld, waarbij Jezus en ezel weliswaar niet zichtbaar maar des te voelbaarder aanwezig zijn. 'Het Volk van Eigenland' is een kringspel dat door de kinderen binnen een kring van ouders kan worden gespeeld.

afstandsblokje
afstandsbalkje
"De tweede lezing" is ook de titel van een uitgave uit 1996: tekst en muziek van negen keer Kinderkerk in de kerk. 
 
Jezus op de ezel. Op de voorgrond de jassen. Judith, 5 jaar
 
Een letterlijk voorbeeld van een lezing uit kinderperspectief is 'Je beste jas', behorend bij de intocht van de kinderen met Palmpasen. Bij deze intocht zingen koor & ouderen een licht carnavalesk Hosanna.
 
De met * gemarkeerde alinea's zijn in Inzet wegens ruimtegebrek niet opgenomen. Maar Internet is gelukkig groot genoeg. 

* Doopvieringen

* Als er in de Studentenkerk kinderen gedoopt worden, begint de viering op iets te lijken wat elders 'gezinsviering' heet. Het is niet gemakkelijk om dat goed te laten verlopen. De doopouders willen serieus stilstaan bij de doop van hun kind. Maar tegelijkertijd is een doop een ceremonie waar je graag veel mensen bij hebt, waaronder vanzelf kinderen die anders nooit in een kerk komen - en die zich dus nog minder dan gewone kinderen aangesproken voelen. Samen met de doopouders proberen we er een viering van te maken waarin ook de kinderen serieus stilstaan bij de doop en waarin zij daaraan op hun manier bijdragen. Meestal houden we een kinderwoorddienst, waarin we met de kinderen iets maken of inoefenen dat ze even later bij de doop presenteren. Favoriet is het aandragen van doopwater en het zingen van 'Welkom nieuweling!'.

afstandsblokje
afstandsbalkje
De 'eerste communie' is in sommige  opzichten vergelijkbaar. Er is in het Inzet-artikel niet over geschreven omdat  het een moeilijk verschijnsel is in een oecumenische studentenkerk. We proberen er een acceptabele en zinvolle vorm aan te geven: het Groot Tafelfeest

Kindervieringen met Kerst en Pasen

Met Kerstmis en Pasen organiseren we speciale kindervieringen, die in de loop van de jaren een vaste vorm hebben gekregen. De grote lijn is een spel dat door enkele volwassenen gespeeld wordt. In dit spel krijgen de kinderen ter plaatse een rol toebedeeld, waardoor zij ongeveer halverwege de viering zelf aan de slag moeten om iets te maken. Datgene wat ze gemaakt hebben krijgt vervolgens een essentiŽle functie in het spel. Door de viering heen loopt een lied dat het thema van de viering samenvat. De kinderen en de ouders leren dat al doende zingen. Gaandeweg wordt het lied langer of complexer, bijvoorbeeld door het in canon te zingen. De viering wordt dan afgesloten met het gezamenlijk zingen van het complete lied.

Hoewel de vorm dezelfde is, verschilt de kerstviering van de paasviering. Met kerstmis komen er veel kinderen (rond de honderd), waaronder nogal wat kinderen die alleen dan in de kerk komen; ook zijn er verhoudingsgewijs veel kleuters bij. De paasvieringen (op paaszaterdagavond) worden vooral door de 30-50 kinderen bezocht die door het jaar heen ook naar de Kinderkerk komen. De paasvieringen bevatten een terugblik op de Goede week, inclusief het lijdensverhaal; daar wordt ook het brood gebroken en gedeeld. Met kerstmis is er minder diepgang - maar als je zoveel kinderen bereikt is dat ook wat waard.

De kinderactiviteit in de viering bevalt ons bijzonder goed. Hoe boeiend het spel ook is en hoe enthousiast de kinderen ook leren meezingen, na 25 minuten zijn ze wel aan een pauze toe. Tien minuten lang zijn de kinderen her en der in de kerk bezig met iets te maken, soms bijgestaan door hun ouders of grote broer of zus; als ze het af hebben brengen ze het naar voren en worden hun maaksels in het spel opgenomen, dat dan nog tien minuten duurt.

Maar ook om inhoudelijke redenen is dit kinderwerk waardevol: de kinderen dragen daardoor zelf bij aan het geheel. Het kan eenvoudig: in 'De wensenwieg' spelen de kinderen de rol van schaap, met pluk wol op hun hoofd, en op een gegeven moment maken ze er een labeltje aan met hun eigen goede wens voor het Jezuskind, waarmee ze de wieg bekleden. In 'De sterrenvolgers' hebben de kinderen een driekoningenkroon op hun hoofd, die ze ombouwen tot ster, opnieuw met een wens, die vervolgens aan een hemel wordt opgehangen om die wens de wereld in te stralen.

afstandsblokje
afstandsbalkje
Gebruikmakend van de aanwezige muziektalenten lukt het vaak om een nieuwe canon tijdens de viering te leren en aan het eind in canon te zingen. Zie:
- Hominibus pax
- Bouwen aan de vrede 
- Help je mee?  
 
Voorheen kroon, nu stralende ster.
 
De liedjes voor kerstmis zijn vaak zo geschreven dat ze ook los van het betreffende kerstspel bruikbaar zijn. Met 'Sjaloom, Salem, Saluu' kun je werkelijk langs de deur gaan.
Of, muziektechnisch wat geavanceerder: in 'Het lied van de lans' smijt de soldaat uit het lijdensverhaal zijn lans in stukken; de kinderen gaan met de stukken aan de slag en maken er buisklokken van, waarmee ze vervolgens een orkest vormen dat een paaslied begeleidt dat de ouders zingen.

Special effects

Een ander belangrijk element uit deze kindervieringen is het visuele aspect. We hebben geleerd dat aandacht voor de tekst voor ons zelf en voor sommige ouders belangrijk is; maar voor de kinderen is het veel belangrijker om iets te zien, en al helemaal de special effects. We steken daar veel energie in, en het loont de moeite. Zo hadden we voor 'De sterrenvolgers' niet alleen een wandelende ster, maar ook een 'firmament' van zwart plastic, met daarin verborgen lampjes, die aangingen toen alle kinderen hun zelfgebouwde wenssterren er aan hadden opgehangen. Voor 'Het glazen boek' maakten de kinderen uit vliegerpapier fragmenten van een groot glasraam, waarvan de beeltenis pas duidelijk werd toen het glasraam in elkaar was gezet en het licht erachter aanging.

afstandsblokje
afstandsbalkje
Het glasraam, ontstaan in 100 maal 10 minuten plakwerk.
 
We proberen ook de gebruikte techniek op deze site te beschrijven. De mooiste is nog de makkelijkste: een zelfsplijtende schelfzee.

De kinderkerkgroep

'We zijn maar begonnen', in veel kerken zal het wel net zo gegaan zijn: een groepje enthousiaste ouders, zonder veel kennis van zaken, soms gaat er een weg, dan komen er weer twee bij. Gaandeweg leer je met vallen en opstaan wat wel werkt en wat niet, soms lees je wat, maar het meeste werk is toch vooral: doen, en overleggen over wat je gaat doen. In onze kinderkerkgroep zijn het die twee samen, die het waardevol maken; het loopt uiteen van timmeren aan de sterrenhemel tot discussiŽren over wat een eerste communie eigenlijk is. Voeg daarbij de wisselwerking met de kinderen en met de ouderen, en je hebt een heel zinvolle vorm van Kinderkerk vieren.

afstandsblokje
afstandsbalkje
Willibrord Huisman is bioloog, onderwijstechnoloog en amateurcomponist. Hij maakt deel uit van de Kinderkerkgroep van de Studentenkerk Nijmegen, en is daarin vooral actief als tekst- en liedschrijver, en als webmaster. 
september 2002
 
Kinderkerksitelogootje
© Willibrord Huisman 1990-2013
Reacties? Vragen? Graag!
Deze website bevat spel, tekst, muziek, opnamen en verslagen
van 22 jaar Kinderkerk in de Studentenkerk
van de Radboud Universiteit Nijmegen